Programatik reklamcılıktan gizlilik düzenlemelerine, AdTech ekosisteminin kapsamlı Türkçe kaynağı
Bu repo, AdTech (Advertising Technology) kitabının Türkçe çevirisini içermektedir. Kitap; dijital reklamcılığın temellerinden, programatik satın alma yöntemlerine, kullanıcı kimliklendirmeden gizlilik regülasyonlarına kadar geniş bir kapsam sunmaktadır.
Çeviri; bölümlere ve alt başlıklara göre ayrı klasörlerde düzenlenmiştir ve Türkçe dijital reklamcılık literatürüne katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
- 📖 Giriş
- 🤔 Bu Kitabı Neden Yazdık?
- 👥 The AdTech Book Kimin İçin Yazıldı?
- 📋 Genel Varsayımlar
- 📚 Bu Kitap Nasıl Düzenlendi?
- 🔤 Bu Kitapta Kullanılan Kurallar ve Terminoloji
- 🔗 Reklamveren-Yayıncı İlişkisi
- 💼 Reklamveren Nedir?
- 🎯 Markalar ve Şirketler Neden Reklam Verir?
- 📰 Yayıncı Nedir?
- 💰 Yayıncılar Web Sitelerini Nasıl Gelire Dönüştürür?
- 🖥️ Reklam Teknolojisi (AdTech) Nedir?
- 📝 Önemli Terimlerin Açıklaması
- Reklam Alanı & Reklam Boşluğu
- Envanter ve Türleri
- Reklam İçeriği (Creative)
- Görüntülü Reklam Formatları
- Gösterim, Tıklama ve Dönüşüm
- Fiyatlandırma Modelleri (CPM, CPC, CPA)
- 🌐 Reklamcılık Çevrimiçi Dünyaya Taşınıyor
- 🎯 1994: İlk Banner Reklam
- 🖥️ 1995: İlk Reklam Sunucusu (Ad Server)
- 🔗 Reklam Ağları (Ad Networks) ve DoubleClick
- 📊 Network Optimizers ve SSP'lerin Doğuşu
- 💹 Reklam Borsaları (Ad Exchanges) ve RTB
- 📅 Programatik Reklamcılık Zaman Çizelgesi
- 🌐 Çevrimiçi Reklam Ekosistemi Nedir?
- 📚 Ekosistem Terimleri Sözlüğü
- 👥 Taraflar ve Roller (Advertiser, Publisher, Visitor)
- 📢 Reklam ve Operasyonlar (Ads, AdOps, Ad Slot)
- 🖥️ Sunucu Teknolojileri (Ad Server)
- 🎯 Alım ve Satım Platformları (DSP, SSP, ATD)
- 🔗 Ağlar ve Borsalar (Ad Network, Ad Exchange)
- 📊 Veri ve Analitik (DMP, Data Broker)
- 🛒 Reklamverenler – Satın Alma Tarafı (Buy Side)
- ⚙️ Reklam Operasyonları (AdOps)
- 💻 Reklamverenin Reklam Sunucusu
- 🔧 Bağımsız Ad Server Örnekleri
- 🤝 Aracılar (Intermediaries)
- 🏢 Reklam Ajansları (Advertising Agencies)
- 🎯 Tanım
- 📺 Geleneksel Rolü
- 💻 Dijital Çağda Ajanslar
- 📜 Reklam Ajanslarının Tarihi
- 🕰️ İlk Dönem
- 🏛️ İlk Reklam Ajansları (William Taylor 1786, Volney B. Palmer 1840)
- 🎨 Zamanla Ajansların Evrimi
- 🏆 Modern Ajanslara Geçiş: N.W. Ayer & Son
- 🔄 Zaman İçinde Reklam Ajansları Nasıl Değişti?
- 📊 Ajansların Gerçek İşi
- 📈 Yıllar İçinde Dönüşüm
- 📰 İnternet Öncesi Dönem
- 🎬 1960'larda (Mad Men Çağı)
- 🌐 İnternetin Ortaya Çıkışı
- 📊 Ajanslar ve Veri Çağı
- 🚀 Günümüzde Ajanslar ve AdTech
- 🌍 Büyük Uluslararası Reklam Ajansları
- 🌐 Küreselleşme
- 🏢 McCann Erickson
- 📊 J. Walter Thompson
- 🇬🇧 İngiliz Ajanslar
- 🎨 Saatchi & Saatchi
- 🏆 Dünyanın En Büyük 5 Reklam Holdingi
- 🇬🇧 WPP Group
- 🇺🇸 Omnicom Group
- 🇫🇷 Publicis Groupe
- 🇺🇸 Interpublic Group (IPG)
- 🇯🇵 Dentsu
- 🏢 Holding Yapısı
- 📝 Ünlü Reklam Kampanyaları
- 📞 AT&T - "Reach Out and Touch Someone"
- 🎖️ ABD Ordusu - "Be All You Can Be"
- 💎 De Beers - "A Diamond is Forever"
- 💼 Agency Trading Desk (ATD)
- 🎯 Tanım
- 🏗️ ATD'lerin Yapısı
- 🔄 Programatik Reklam Satın Alma Süreci
- 🔗 Ad Network (Reklam Ağı)
- 📖 Tanım
- 📜 Kısa Tarihçe
- ⚙️ Nasıl Çalışır?
- 🎯 Ne Yapar?
- ✅ Reklam Ağlarının Sağladığı Faydalar
- 🏷️ Reklam Ağlarının Türleri (Premium, Vertical, Specialized, Performance)
- 🎯 Hedefleme Kriterleri
- 🎯 Demand-Side Platform (DSP)
- 📖 Tanım
- ⚙️ Nasıl Çalışır? (Real-Time Bidding)
- 🌟 DSP'ler Neden Önemli?
- 📊 DSP'lerin Veri Kaynakları
- 🏆 Popüler DSP Örnekleri
- 🧠 DSP'nin Anatomisi
- ⚖️ Ad Network vs DSP Karşılaştırması
- 📊 Data Management Platform (DMP) – Reklamverenler İçin
- 📖 Tanım
- 📍 Veri Türleri (1st, 2nd, 3rd Party)
- 🧩 DMP Bileşenleri
- 🎯 DMP Ne İşe Yarar?
- 🏆 Popüler DMP'ler
- 💹 Ad Exchange (Reklam Borsası)
- 📖 Tanım
- ⚙️ Nasıl Çalışır?
- 🏗️ Supply-Side Platform (SSP)
- 📖 Tanım
- 🧩 SSP'nin Faydaları
- 🧩 SSP'nin Anatomisi
- ⚖️ SSP vs Ad Exchange Karşılaştırması
- 💼 Popüler Ad Exchange ve SSP'ler
- 🧠 Data-Management Platform (DMP) – Yayıncılar İçin
- 💰 Yeni Gelir Kaynakları (Audience Extension)
- 📈 Envanter Değerini Artırma
- ✨ İçerik Kişiselleştirmesi
- 🧠 Data Broker (Veri Aracısı)
- 📖 Tanım
- 🔍 Veri Kaynakları
- 🧩 Nasıl Çalışır?
- 🧱 Veri Segmentleri
- 💰 Kimler Kullanır?
- 🧠 Başlıca Data Broker Şirketleri (Comscore, Acxiom, Oracle, Lotame)
- 📊 Verification & Measurement (Doğrulama ve Ölçümleme)
- 🔍 Verification Servisleri
- 📈 Measurement Servisleri
- 🔄 MarTech ile Bağlantısı
- 🕵️♂️ Ad Verification Araçları Nasıl Çalışır?
- 💻 Süreç Adım Adım
- 🎨 Creative Optimization (Yaratıcı Optimizasyon)
- 🧩 Tanım
- 💡 Nasıl İşler?
- 🧱 The Sell Side (Publisher) – Satış Tarafı
- 🧩 Publisher Kimdir?
- 🧑💻 AdOps – Yayıncı Tarafı
- ⚙️ First-Party Ad Server
- ❓ Kimlerin Ad Server'a İhtiyacı Var?
- 🖥️ Yayıncılar İçin Popüler Ad Server'lar
- ZEDO, Adzerk (Kevel), Broadstreet, Google Ad Manager, AdButler, AdSpeed
- 💰 AdTech Şirketleri Nasıl Para Kazanır?
- 💼 Gelir Modelleri (Komisyon, Platform Fee, Ek Hizmetler)
- 📈 "AdTech Tax" (AdTech Vergisi) Nedir?
- 💸 AdTech Tax Detayı
- 📊 Paranın Dağılımı
⚠️ Sorun ve Çözüm
- 🏰 The Walled Gardens (Kapalı Bahçeler)
- 🌳 Walled Garden Nedir?
- 🔒 Neden "Kapalı Bahçe" Deniyor?
- 🧠 GAFA (Google, Apple, Facebook, Amazon)
- 🔎 Google'ın Reklam Ekosistemi
- 📦 Google Ad Manager (GAM)
- 📦 Google Ads
- 📦 Google Marketing Platform (GMP)
- 🌐 Özet Tablo
- 💙 Facebook (Meta) – Sosyal Medya Reklam Devi
- 📦 Facebook Ad Manager
- 📦 Facebook Audience Network (FAN)
- 🎯 Neden Güçlü Bir "Walled Garden"?
- 🍏 Apple – Gizlilik Odaklı Dev
- 🧭 Apple'ın Farkı
- 🔒 Intelligent Tracking Prevention (ITP)
- 🛒 Amazon – E-Ticaretten Reklam Teknolojisine
- 💡 Amazon'un Reklam Gücünün Kaynağı
- ⚙️ Amazon'un AdTech Ürünleri
- 🧩 Amazon DSP
- 💼 2019 Sizmek Satın Alımı
- 🧭 Walled Garden İlişkisi
- ⚙️ Standardization in the Ecosystem (Ekosistemde Standartlaşma)
- 💡 Sorun
- 🧭 Çözüm: IAB'nin Kuruluşu (1996)
- 🏛️ IAB'nin (Interactive Advertising Bureau) Rolü ve Önemi
- 🔧 Temel Görevleri
- 🌍 Yapısı ve Üyeleri
- 🔗 Geliştirdiği Standartlar
- 🔁 Medium ve Channel Arasındaki Fark
- 📖 Terim Tanımları
- 🧠 Basit Örnekler
- 🧩 Medium ve Channel — Nihai Tanımlar
- 🔹 Medium (Medya Türü): Reklamın formatı
- 🔹 Channel (Kanal): Reklamın yayınlandığı platform
- 💻 Advertising Mediums — Reklam Mecraları
- 🕹️ İlk Dijital Reklam: 1994 AT&T Banner Ad
- 📅 Yayın Tarihi: 27 Ekim 1994
- 📍 Site: HotWired.com
- 👤 Marka: AT&T
- 🗨️ Mesaj: "Have you ever clicked your mouse right HERE? YOU WILL."
- 🧱 Text and Image Ads – Günümüzdeki Formatları
- 📝 Text Ads (Metin Reklamları)
- 📍 Özellikleri
- 📊 Avantajları
- 🧠 Örnek Kullanım Alanları
- 🖼️ Image Ads (Görsel Reklamlar)
- 📍 Özellikleri
- 📊 Avantajları
- 🧠 Örnek Kullanım Alanları
- 📝 Text Ads (Metin Reklamları)
- 📰 Native Ads (Yerel Reklamlar)
- 🔹 Tanım
- 💡 Nasıl Çalışır
- 📍 Nerelerde Kullanılır
- ⚙️ Teknik Sunum
- 🧱 Native Ad Türleri (IAB'ye göre)
- 1️⃣ Content Recommendation Ads (İçerik Öneri Reklamları)
- 🔹 Amaç ve Görünüm
- 🔹 Örnek Sağlayıcılar (Taboola, Outbrain, Revcontent)
- 2️⃣ In-feed veya In-content Ads (Akış İçi Reklamlar)
- 🔹 Instagram, LinkedIn, Twitter Örnekleri
- 1️⃣ Content Recommendation Ads (İçerik Öneri Reklamları)
- 🧩 In-Feed Native Ads vs. In-Content Native Ads
- 📰 In-Feed Native Ads
- 📍 Özellikleri
- 🧠 Örnekler
- 📄 In-Content Native Ads
- 📍 Özellikleri
- 🧠 Örnekler
- 📰 In-Feed Native Ads
- 🧱 Branded / Native Content (Markalı İçerik)
- 🔹 Tanım
- 📍 Farkları
- 🧠 Netflix Örnekleri (Orange Is the New Black, House of Cards)
- 🎬 Video Reklamlar
- 🔹 Tanım ve Özellikler
- 🎥 Video Reklam Protokolleri (VAST, VPAID, VMAP)
- 📋 Teknik Standartlar
- 🎨 Zengin Medya Reklamları (Rich Media Ads)
- 🔹 Tanım ve Formatlar
- 🖼️ Bannerlar, Genişleyen Reklamlar, Geçiş Reklamları
- 💡 Lightbox Reklamları
- ⚙️ Teknik Standartlar (HTML5, JavaScript, MRAID)
- 🔊 Sesli Reklamlar (Audio Ads)
- 🔹 Tanım ve Teknik Standartlar
- 🖼️ Eşlik Eden / Banner Reklamlar
- 📦 Reklam Paketleri (Ad Pods)
- 🎯 Dinamik Reklamlar
- 🌐 Reklam Kanalları
- 💻 Web Reklamcılığı (Web Advertising)
- 📱 Sosyal Medya Reklamcılığı (Social Media Advertising)
- 📺 Gelişmiş TV Reklamcılığı (Advanced TV)
- 🏙️ DOOH Reklamcılığı (Digital Out-of-Home)
- 🔍 Arama Reklamcılığı (Search Advertising)
- 🖥️ Ad Server Nedir?
- 🔹 Tanım ve Temel Görevler
- 💡 WordPress Benzetmesi
- 👥 Kimler Kullanır?
- 🔗 Reklamveren–Yayıncı İlişkisi
- 📅 1990'lar - 2000'ler Arası Dönem
- 🤝 Temel İlişki Dinamikleri
- 🚀 Kampanya Yürütme: Öncesi ve Sonrası
- 📋 Insertion Order (IO) Süreci
- 🔄 Adım Adım İşleyiş
- 🔄 Ad Trafficking vs AdOps
- 📋 Ad Trafficking (Süreç)
- 👥 AdOps (İnsanlar)
- 📰 Birinci Taraf (Yayıncının) Ad Sunucusu
- 🔹 Temel Görevler
- 📈 Envanter Tahmini
- 📢 Üçüncü Taraf (Reklamverenin) Ad Server'ları
⚠️ Reklamverenlerin Karşılaştığı Zorluklar- 🛡️ Bağımsız Reklam Sunucuları Çözümü
- 🔄 İşleyiş Şeması
- ⚡ Ad Server Nasıl Çalışır?
- 📰 Yayıncının Ad Server'ı
- 📢 Reklamverenin Ad Server'ı
- 🔄 Birinci Taraf vs Üçüncü Taraf Karşılaştırması
- 🔧 Teknik Alan & Ad Server Anatomisi
- 🔄 Yayıncı Ad Sunucusu ile Ad Serving Süreci
- 🔄 Yayıncı + Reklamveren Ad Sunucusu ile Ad Serving Süreci
- 🧩 Bir Ad Sunucusunun Anatomisi
- 🏷️ Reklam Etiketleri (Ad Tags)
- 📝 JavaScript Reklam Etiketleri
- 🖼️ Iframe Reklam Etiketleri
- 🛡️ SafeFrame
- 🎬 VAST ve VPAID (Video Reklamları İçin)
- 📷 IMG Reklam Etiketleri
- 📋 Ad Markup (Reklam İşaretlemesi)
- 🎯 Hedefleme Nedir?
- 💡 Arka Plan
- ⚙️ Hedefleme Nasıl Çalışır?
- 📊 Hedefleme Yöntemleri
- 🎯 Bağlamsal Hedefleme
- ⚙️ Nasıl Çalışır?
- 💎 Faydaları
- 🔑 Anahtar Kelimeler
- 📍 Reklam Alanı ve Pozisyonu
- 🌍 Yayıncının URL'si
- 🌐 Domain Hedefleme
- 📂 Bölüm ve URL Hedefleme
- 🌍 IP ve Coğrafi Konum Hedefleme
- 📱 GPS ve Mobil Uygulamalarda Coğrafi Hedefleme
- 💻 Tarayıcı Türü, İşletim Sistemi ve Cihaz Türü
- 🖥️ Donanım ve Yazılıma Dayalı Hedefleme
- 📚 IAB İçerik Taksonomisi
- 📅 Haftanın Günü ve Günün Saati Hedefleme
- 🧠 Davranışsal Hedefleme (Behavioral Targeting)
- 📊 Veri Toplama
- 👥 Kitle Oluşturma
- 🎯 Verinin Uygulanması
- 🔄 Yeniden Hedefleme (Retargeting)
- 🎯 Bağlamsal Hedefleme
- 💰 Bütçe Kontrolü
- 🎓 Bölüm Özeti
- 🎯 Gösterim, Tıklama ve Dönüşüm Takibi
- 👁️ Gösterim (Impression) Takibi
- 🧪 Yöntem 1: Reklam Markup’ına İki Pixel Eklemek
- 🧪 Yöntem 2: Ad Server Request Bazlı Sayım
- 🖱️ Tıklama (Click) Takibi
- 🔗 Click URL Makroları
- 🎯 Dönüşüm (Conversion) Takibi
- Click-through Conversion
- View-through Conversion
- Attribution Window (Atıf Penceresi)
- 🧩 Pixel Yöntemi
- 🖧 Server-Side Yöntem
- 📊 Raporlama (Reporting)
- 📈 Metrikler (Metrics)
- 🧮 eCPM, eCPC, eCPA
- 💰 ROI
- 🧩 Dimension/Subdimension ve Filtering
- 🛠️ Raporlamada Teknik Hususlar
⚠️ Discrepancies ve Reconciliation- 🎓 Bölüm Özeti
- 📋 Başlıca Medya Satın Alma Süreçleri
- ✋ Manuel Medya Satın Alma
- 🤖 Programmatic Medya Satın Alma
- Programmatic Ne Anlama Gelir?
- 📊 Kampanya Optimizasyonu: Manuel vs. Algoritmalar
- Manuel Optimizasyon
- Otomatik (Automated) Optimizasyon
- 📋 Programmatic Direct
- ⚡ Real-Time Bidding (RTB)
- İlk SSP’ler ve DSP’ler
- RTB ve OpenRTB Nedir?
- RTB Sürecine Detaylı Bakış
- Bid Request / Bid Response ve OpenRTB Objeleri
- 📈 RTB’nin Reklam Verenler ve Yayıncılar İçin Faydaları
- 💰 RTB Ekosisteminde Komisyon ve Görünürlük Problemleri
- Aracı Komisyonları ve Ücretler
- Sektör Buradan Nereye Gidiyor?
- 🔐 Private Marketplace (PMP)
- 📊 Medya Satın Alma Süreçlerinin Karşılaştırma Tablosu
- 🌊 Publisher’ın Waterfall Süreci
- Yayıncının İkilemi: Yüksek CPM mi, Yüksek Fill Rate mi?
- Waterfall Nasıl Uygulanır? / Nasıl Çalışır?
- 🏷️ Header Bidding
- Nasıl Çalışır?
- Client-Side vs Server-Side Header Bidding
- 🎲 Açık Artırma Dinamikleri (Second-Price, First-Price)
- 📉 Bid Shading
- 💵 Floor Prices (Hard Floor, Soft Floor)
- 🎓 Bölüm Özeti
- 🆔 Neden Kullanıcı Kimliklendirme Gerekli?
- 🍪 Yöntemler (Çerezler, Fingerprinting, Mobil ID vb.)
- 👤 Kullanıcı Profilleme ve Eşleme
- 📊 Veri Türleri: 1st, 2nd, 3rd Party
- 🗄️ DMP Nedir?
- 📥 Veri Toplama ve Aktivasyonu
- 💾 Müşteri Veri Platformu (CDP)
- 📈 Çevrimiçi ve Cihazlar Arası Attribution
- 🛤️ Tüketici Yolculuğu ve Teknolojik Zorluklar
- 🚨 Reklam Sahteciliği Türleri ve Önleme
- 👁️ Görünürlük ve Ölçümleme
- 🔒 GDPR, CCPA ve Diğer Regülasyonlar
- 🌐 Tarayıcı Ayarları (Safari, Firefox, Chrome)
- 📱 Mobil ID ve Apple/Google Güncellemeleri
- 🛡️ Reklam Engelleyiciler ve Çözümler
- 💼 Satıcı Perspektifi
- 🏢 Ajans Perspektifi ve In-House Programmatic
- ⚖️ Build vs Rent Dilemmaları
- 🔮 2022 ve Sonrası: Fırsatlar ve Zorluklar
Kitapta geçen tüm terimler, kısaltmalar ve açıklamaların alfabetik listesi
Ekosistem mimarisi, veri akışları ve platform entegrasyonları
Her bölüm, ilgili klasöründe detaylı olarak ele alınmıştır. İlgilendiğiniz konuya göre ilgili klasöre giderek içeriği inceleyebilirsiniz.
Bu çeviri projesi topluluk katkılarına açıktır. Katkıda bulunmak isterseniz:
- Bu repo'yu fork edin
- Yeni bir branch oluşturun (
git checkout -b yeni-bolum) - Değişikliklerinizi commit edin (
git commit -m 'Bölüm X çevirisi eklendi') - Branch'inizi push edin (
git push origin yeni-bolum) - Pull Request oluşturun
Bu proje çeviri amaçlı hazırlanmıştır. Orijinal kitabın tüm hakları ilgili yayınevine aittir.
Sorularınız veya önerileriniz için lütfen bir issue açın.
⭐ Bu projeyi faydalı buluyorsanız yıldız vermeyi unutmayın! ⭐
Made with ❤️ for Turkish AdTech Community